10 not, 7 ülke — Fransızca öğrenenler için English
🇫🇷 Fransa
l'apéro
İş çıkışı arkadaşlarla bir içki ve küçük atıştırmalıklar eşliğinde oturmaya "apéritif", günlük konuşmada kısaca "apéro" denir. Amaç sarhoş olmak değil, akşam yemeğinden önce sohbet için bir araya gelmektir. Fransa'da davetin "on prend l'apéro ?" diye yapılması, samimi ama resmi olmayan bir buluşma teklifidir.
🇫🇷 Fransa
la baguette
Geleneksel Fransız bagetinin zanaatkârlığı ve tüketim kültürü, 2022'de UNESCO'nun İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Listesi'ne alındı. Un, su, tuz ve mayadan ibaret olan tarif, 1993 tarihli bir kararnameyle yasal olarak korunur. Günde iki kez taze ekmek almak, birçok mahallede hâlâ sürdürülen bir alışkanlıktır.
Kaynak: UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsilî Listesi (2022); Fransa 1993 tarihli baget kararnamesi (décret pain de tradition française)
🇨🇦 Kanada
le français québécois
Kanada'nın Québec eyaletinde konuşulan Fransızca, 17. yüzyıl Fransızcasının bazı özelliklerini koruduğu için Avrupa Fransızcasından telaffuz ve kelime dağarcığı bakımından ayrılır. Örneğin alışverişte "magasiner", hafta sonu için "fin de semaine" kullanılır. Office québécois de la langue française, dili korumak için terim türetme çalışmaları yürütür.
Kaynak: Office québécois de la langue française
🇧🇪 Belçika
la bande dessinée
Belçika, Tenten ve Şirinler gibi eserlerin çıktığı yer olarak Frankofon çizgi roman geleneğinin merkezidir. Brüksel sokaklarındaki devasa çizgi roman duvar resimleri kentin resmi bir gezi rotasını oluşturur. Fransızcada çizgi romana "dokuzuncu sanat" (le neuvième art) denmesi, türün burada edebiyatla eş tutulmasından gelir.
🇨🇭 İsviçre
la Suisse romande
İsviçre'nin batısındaki Romandiya bölgesinde nüfusun yaklaşık beşte biri Fransızca konuşur ve Fransızca ülkenin dört resmi dilinden biridir. Buradaki Fransızcada yetmiş, seksen ve doksan için Fransa'daki dolaylı biçimler yerine "septante", "huitante" ve "nonante" kullanılır. Cenevre ve Lozan bu bölgenin en büyük şehirleridir.
Kaynak: İsviçre Federal Anayasası md. 4 (resmî diller); Federal İstatistik Ofisi dil istatistikleri
🇸🇳 Senegal
la teranga
Wolof dilinden gelen "teranga", Senegal'de misafiri ağırlamayı bir onur meselesi sayan anlayışı anlatır ve Fransızca konuşulurken de olduğu gibi kullanılır. Beklenmedik bir konuk geldiğinde yemek sofrasının ortak tabaktan büyütülerek paylaşılması bu anlayışın günlük hâlidir. Senegal futbol millî takımının lakabı da buradan gelir.
🇫🇷 Fransa
le tutoiement et le vouvoiement
Fransızcada karşınızdakine "tu" ya da "vous" demek arasındaki seçim, yaş, tanışıklık ve ortamın resmiyetine bağlıdır. Bir iş toplantısında "vous", arkadaşlar arasında "tu" kullanılır; birinin "on peut se tutoyer ?" demesi ilişkinin samimileştiğini gösteren küçük bir eşiktir. Yanlış seçim, kaba ya da aşırı mesafeli algılanabilir.
🇫🇷 Fransa
la Fête de la Musique
Her yıl 21 Haziran'da düzenlenen bu müzik şenliğinde profesyonel ve amatör müzisyenler sokaklarda ücretsiz çalar. 1982'de Fransa'da başlatılan etkinlik bugün yüzden fazla ülkede kutlanır. Konser vermek için izin ya da bilet sistemi olmaması, şenliğin kurucu fikridir: müzik o gün kamusal alana aittir.
🇨🇩 Kongo Demokratik Cumhuriyeti
la rumba congolaise
Kongo Demokratik Cumhuriyeti ve Kongo Cumhuriyeti'nin ortak dosyasıyla 2021'de UNESCO listesine giren rumba, Atlantik'in iki yakası arasında gidip gelen bir müzik geleneğidir. Şarkı sözleri çoğunlukla Lingala ve Fransızca arasında geçiş yapar. Kinşasa'nın gece kulüpleri türün bugünkü merkezi sayılır.
Kaynak: UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsilî Listesi (2021)
🇲🇦 Fas
la darija
Fas'ta günlük hayatın dili Fas Arapçası (darija) ve Amazigh dilleriyken, Fransızca yükseköğretimde, bankacılıkta ve iş dünyasında yaygın olarak kullanılır. Konuşma sırasında iki dil arasında cümle içinde geçiş yapmak son derece olağandır. Bu iki dillilik, Fas edebiyatında da hem Arapça hem Fransızca yazan kuşaklar doğurmuştur.
Kaynak: Fas Anayasası md. 5 (Arapça ve Amazigh resmî diller)